Өзекті күні: 16.07.2026
Сотсыз және соттық банкроттық: айырмашылығы неде және нені таңдау керек
Борышты есептен шығарудың екі рәсімін толық салыстыру: шектер, мүлік, мерзімдер, шектеулер — және қайсысы дәл сізге қолайлы екенін қалай түсінуге болады.
Қысқаша жауап
Рәсімдер арасындағы таңдауды екі фактор анықтайды: борыш сомасы және мүліктің болуы. Сотсыз банкроттық — мүлік мүлдем жоқ болғанда 1600 АЕК-ке дейінгі борыштар үшін, сотсыз 6 айда өтеді (мерзімі өткен төлем 5 жылдан асса — 1 айда). Соттық — 1600 АЕК-тен асатын борыштар үшін немесе мүлік болғанда, қаржы басқарушысымен сот арқылы жүргізіледі. Екеуінің де нәтижесі — борышты есептен шығару.
Бір нәтижеге екі жол
Екі рәсім де борышты есептен шығаруға әкеледі — айырмашылығы оны кім және қалай рәсімдейтінінде. Сотсыз банкроттық электронды үкімет порталы арқылы сотсыз және басқарушысыз жүреді. Соттық — сот арқылы, қаржы басқарушысын тағайындаумен, түгендеумен және мүлік болса, оны сатумен.
Сізге қай жол қолжетімді екенін қалауыңыз емес, заң анықтайды: өлшемдер қатаң, оларды айналып өтіп рәсімді «таңдау» мүмкін емес. Есесіне өз нұсқаңызды дәл түсінуге болады — бұл кесте сол үшін бар.
Салыстыру кестесі
| Өлшем | Сотсыз | Соттық |
|---|---|---|
| Борыш сомасы | 1600 АЕК-ке дейін (2026 жылы ≈6,92 млн тг) | 1600 АЕК-тен жоғары — немесе мүлік болса, кез келген сома |
| Мүлік | Мүлдем болмауы керек, үлестерді қоса | Болуы мүмкін — мүліктік массаға кіреді |
| Қандай борыштар | Тек банктер, МҚҰ (ломбардтардан басқа), коллекторлар | Кеңірек — өзге кредиторларды қоса |
| Мерзімі өткен төлем | 12 айдан (АӘК алушылар үшін — 6 айдан) | 12 айдан |
| Қайда беріледі | eGov / мобильді қосымша | Тұрғылықты жер бойынша сот |
| Рәсім мерзімі | 6 ай; мерзімі өткен төлем 5+ жыл және борыш 1600 АЕК-ке дейін болса — 1 ай | 6 айға дейін, сот тағы 6 айға ұзарта алады |
| Қаржы басқарушысы | Жоқ | Иә; сыйақы борышкер есебінен, мүлкі жоқ әлеуметтік осалдар үшін — бюджет есебінен |
| Жалғыз тұрғын үй (кепілде емес) | Қолданылмайды (мүлік жоқ) | Қорғалған, сатылмайды |
| Шетелге шығу тыйымы | Жоқ | Иә, рәсім кезінде (жақындарды емдеу/жерлеуден басқа) |
| Құны | Мемлекеттік баж жоқ | Басқарушыға шығындар |
| Рәсімнен кейін | 5 жыл жаңа қарызсыз, 3 жыл мониторинг (5 жылдық мерзімі өткен төлеммен бергендерден басқа) | Дәл солай |
| Қайтадан | 7 жылдан ерте емес | 7 жылдан ерте емес |
Типтік жағдайлар
Үш МҚҰ алдында 2 млн теңге борыш, өз тұрғын үйіңіз бен көлігіңіз жоқ, бір жарым жыл төлемейсіз — сотсыз: барлық өлшемдер бойынша сәйкессіз.
Борыш 3 млн, бірақ ескі көлік бар — тек соттық: тіпті қымбат емес мүлік те сотсыз жолды жабады. Көлік сатылады, борыштың қалғаны есептен шығарылады.
Бес банк алдында 10 млн борыш, жалғыз пәтерде тұрасыз (ипотекада емес) — соттық: сома шектен жоғары. Пәтер заңмен қорғалған және сатылмайды.
Борыш 1,5 млн, 6 жыл төлемейсіз — жеделдетілген тәртіппен сотсыз: рәсім 1 ай алады, мұндай мерзімі өткен төлемде мүліктің болуы тексерілмейді.
Жиі кездесетін қате түсініктер
«Соттық — бұл банк маған сотқа бергенде». Жоқ: банкроттық туралы өтінішті өзіңіз бересіз, бұл сіздің құқығыңыз, жаза емес.
«Сотсыз оңайырақ, соны байқап көрейін, бас тартса — сотқа барамын». Бас тарту айларды алады (қайта беру — 3 айдан кейін), ал өлшемдер алдын ала белгілі. Бірден қолайлы рәсімді анықтаған дұрысырақ.
«Соттықта бәрін алып қояды». Жоқ: кепілде емес жалғыз тұрғын үй қорғалған, заң бойынша өндіріп алуға болмайтын заттар да солай.
Бұл сіз үшін нені білдіреді
Өзіңізді екі сұрақпен тексеріңіз: борыш 6,92 млн теңгеден көп пе, аз ба — және үлестерді қоса, қандай да бір мүлік бар ма. Аз және жоқ болса — жолыңыз сотсыз. Көп немесе бар болса — соттық. Егжей-тегжейге күмәндансаңыз (мұрадағы үлес, қоса қарыз алушылар, кепіл) — сайттағы рәсім таңдауынан өтіңіз немесе тегін кеңеске келіңіз: құжаттарды талдап, нақты айтамыз.
Тағы оқыңыз
- 1 айда банкроттық: 2026 жылы заңда не өзгерді
Банкроттық заңындағы түзетулерді талдаймыз: 5 жылдан ескі борыштар үшін жеделдетілген рәсім, ломбардтарды шығару және мемлекеттен SMS.
- Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру банкроттықтан несімен ерекшеленеді
Борышпен байланысты әртүрлі жағдайларға арналған екі түрлі рәсім.
- Жалғыз пәтерді алып қоя ма
Банкроттық кезінде жалғыз тұрғын үй туралы заң не дейді.
Байланысты қызметтер
Өтінім қалдыру
Нөміріңізді қалдырыңыз — бір күн ішінде хабарласамыз, жағдайыңызды талдап, қай рәсім қолайлы екенін және мүлдем қолайлы ма, соны адал айтамыз.
- Бір рет қана хабарласамыз, мазалайтын қоңыраусыз
- Нөміріңізді үшінші тұлғаларға бермейміз
- Ештеңе рәсімдемей, жай сұрақ қоюға да болады
Материал ҚР 2022 жылғы 30.12. №178-VII Заңы (5, 6, 17, 19, 22, 23, 36, 38, 44-баптар) негізінде, №259-VIII (2026) түзетулерін ескере отырып дайындалды. 2026 жылдың шілде айына өзекті. Заңның толық мәтіні — adilet.zan.kz (https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2200000178).